{"id":859,"date":"2023-07-26T07:54:01","date_gmt":"2023-07-26T05:54:01","guid":{"rendered":"https:\/\/okopilicy.pl\/?p=859"},"modified":"2023-07-26T07:54:01","modified_gmt":"2023-07-26T05:54:01","slug":"stroj-piotrkowski-damski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/okopilicy.pl\/index.php\/2023\/07\/26\/stroj-piotrkowski-damski\/","title":{"rendered":"Str\u00f3j Piotrkowski – damski"},"content":{"rendered":"

Str\u00f3j piotrkowski<\/strong>
\nZanim zaczniemy m\u00f3wi\u0107 o stroju piotrkowskim, musimy ustali\u0107, o jakim terenie m\u00f3wimy. Kiedy opisywane s\u0105 jakie\u015b zjawiska kultury ludowej, u\u017cywamy zwykle nazw etnograficznych i w\u0142a\u015bnie Ziemia Piotrkowska wyst\u0119puje tu jako region etnograficzny, kt\u00f3ry co prawda w wi\u0119kszo\u015bci pokrywa si\u0119 z powiatem piotrkowskim, ale w przeciwie\u0144stwie do niego obejmuje obszar tak\u017ce cz\u0119\u015bciowo brzezi\u0144ski i \u0142\u00f3dzki.
\nZnany badacz folkloru tych ziem, prof. Jan Dekowski, w du\u017cym uproszczeniu, opisywa\u0142 ten obszar jako teren, kt\u00f3ry od p\u00f3\u0142nocy si\u0119ga\u0142 D\u0142utowa, Kurowic i \u0141aznowa do R\u0119czna na po\u0142udniu. Wschodni\u0105 granic\u0119 stanowi\u0142a cz\u0119\u015bciowo Pilica i okolice Tomaszowa Mazowieckiego, na zachodnie za\u015b si\u0119ga\u0142 a\u017c za Be\u0142chat\u00f3w.
\nStr\u00f3j w zale\u017cno\u015bci od obszaru, wyst\u0119powa\u0142 w dw\u00f3ch typach, maj\u0105c swoje lokalne i peryferyczne odmiany (ryc 1.) Te odmiany nie zosta\u0142y jednak niestety szczeg\u00f3\u0142owo opisane przez profesora Dekowskiego, nad czym ubolewam.
\nKolejn\u0105 wa\u017cna kwesti\u0105 zanim zaczniemy m\u00f3wi\u0107 o samym stroju jest ustalenie czasu o jaki nam chodzi. Str\u00f3j, tak jak wiele element\u00f3w kultury, przechodzi\u0142 swoje przeobra\u017cenia. Inaczej wygl\u0105da\u0142 str\u00f3j piotrkowski z pocz\u0105tku XIX wieku, a inaczej ten, kt\u00f3ry noszono na pocz\u0105tku XX wieku czy ju\u017c w latach 40tych XX wieku. Mia\u0142 na to wp\u0142yw oczywi\u015bcie m.in. wprowadzenie uw\u0142aszczenia, a co za tym idzie poprawa bytu materialnego ch\u0142op\u00f3w, rozw\u00f3j o\u015brodk\u00f3w przemys\u0142owych, dost\u0119pno\u015b\u0107 fabrycznych tkanin, farbiarni czy kolorowych nici do haftowania.
\nW tym artykule zajmiemy si\u0119 strojem od\u015bwi\u0119tnym wyst\u0119puj\u0105cym na przestrzeni 40-50 lat od pocz\u0105tku XX wieku.
\nStr\u00f3j \u015bwi\u0105teczny m\u0142odych m\u0119\u017catek i dziewcz\u0105t sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z sp\u00f3dnicy, fartuszka, koszuli haftowanej, gorsetu i chustki oraz oczywi\u015bcie wysokich trzewik\u00f3w na obcasie. Starsze kobiety nosi\u0142y we\u0142niaki, zapaski z \u201esioteck\u0105\u201d, kaftany, zapaski do odziewu i czepce.<\/p>\n

\"\"<\/a>Koszula.<\/strong>
\nW wersji najstarszej najcz\u0119\u015bciej uszyta z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci: g\u00f3rnej tzw.cia\u0142ka- szyt\u0105 cz\u0119sto z lepszej jako\u015bci tkaniny, o dolnej-podo\u0142ka, pe\u0142ni\u0105cego rol\u0119 halki, szytego ze zgrzebnego p\u0142\u00f3tna. Koszula marszczona przy szyi ozdobiona by\u0142a bawe\u0142nian\u0105 koroneczk\u0105
\nR\u0119kawy d\u0142ugie u\u0142o\u017cone w zmarszczki przy mankiecie, cz\u0119sto haftowane charakterystycznym piotrkowskim czerwono-czarnym haftem (ryc.2)
\nKoszule do gorsetu i p\u00f3\u017aniejsze posiada\u0142y hafty kolorowe hafty na r\u0119kawie, najcz\u0119\u015bciej w formie polnych kwiat\u00f3w. Pocz\u0105tkowo ko\u0142nierzyk i mankiety zwi\u0105zywano kolorow\u0105 wst\u0105\u017ceczk\u0105. P\u00f3\u017aniej zapinano na szklane guziczki.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

zdj. archiwum w\u0142asne<\/p>\n

Sp\u00f3dnica<\/strong>
\nSp\u00f3dnic\u0105 nazywano wszystkie sp\u00f3dnice wykonane z lnu lub we\u0142ny w jednym kolorze. Na jej wykonanie u\u017cywano materia\u0142\u00f3w wykonanych w\u0142asnor\u0119cznie lub nabytych w mie\u015bcie. Len by\u0142 najcze\u015bciej w kolorze naturalnym- szarym lub be\u017cowym, a tkaniny we\u0142niane w czerwonym, zielonym, granatowym, niebieskim i orzechowym. Sp\u00f3dnice cz\u0119sto obszywano na dole w jednym lub dw\u00f3ch rz\u0119dach aksamitkami b\u0105d\u017a kolorowymi tasiemkami. Taki rodzaj sp\u00f3dnic prezentuje Zesp\u00f3\u0142 Pie\u015bni i Ta\u0144ca Gorzkowice.<\/p>\n

\"\"<\/a>zdj\u0119cie ze strony FB Zespo\u0142u Pie\u015bni i Ta\u0144ca Corzkowice.<\/p>\n

We\u0142niak<\/strong>
\nNa tych terenach we\u0142niokiem lub kieck\u0105 nazywano sp\u00f3dnice z we\u0142ny najcz\u0119\u015bciej w pionowe paski. Materia\u0142 zwykle 3,5 metrowej d\u0142ugo\u015bci marszczony lub uk\u0142adany by\u0142 w pasie i wszywany w tzw oszywk\u0119 lub \u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z tzw stanikiem czyli g\u00f3rn\u0105 cze\u015bci\u0105 uszyt\u0105 z innego materia\u0142u (cz\u0119sto lny lub kaszmiru) -ca\u0142o\u015b\u0107 tworzy\u0142a jakby sukienk\u0119 bez r\u0119kaw\u00f3w. Zestawienie kolor\u00f3w w we\u0142niakach cz\u0119sto charakterystyczny i rozpoznawalny dla danego regionu (np.okolic Moszczenicy) czy danej wsi. R\u00f3\u017cne kolory we\u0142niak\u00f3w prezentuje Kapela Trzy Morgi oraz zespo\u0142y \u201ePiliczanie\u201d i \u201ePiotrkowianie\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a>zdj.w\u0142asne obiektu z zasob\u00f3w MAiE w \u0141odzi<\/p>\n

Gorset<\/strong>
\nW XIX wieku szyto go z materia\u0142u w pr\u0105\u017cki, p\u00f3\u017aniej pojawi\u0142y si\u0119 aksamitne czarne i granatowe. Zwykle obcis\u0142e, uformowane u do\u0142u w tzw tacki lub kwadraty, ozdobione paciorkami i koralikami w charakterystyczne kwiatowe wzory tzw r\u00f3zgi. Gorsety do \u015blubu by\u0142y najcz\u0119\u015bciej zielone lub czerwone.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Zdj. w\u0142asne obiektu z zasob\u00f3w T.Millera<\/p>\n

Kaftan<\/strong>
\nNajcz\u0119\u015bciej szyty z tkaniny jednokolorowej zielonej, granatowej, czarnej lub r\u00f3\u017cowej lub w drobne pr\u0105\u017cki. Kr\u00f3tkie, si\u0119gaj\u0105ce do pasa, ozdabiano czarn\u0105 lub granatow\u0105 aksamitk\u0105, wst\u0105\u017ceczkami i paciorkami, a na samym dole czarn\u0105, bawe\u0142nian\u0105 koroneczk\u0105.\"\"<\/a>\u00a0zdj. archiwum w\u0142asne<\/p>\n

Zapaska do pasa i fartuszek<\/strong>
\nZapaski do pasa robione z tkaniny we\u0142nianej w paski r\u00f3\u017cnokolorowe, posiadaj\u0105ce charakterystyczny kostkowy, u\u0142o\u017cony w pasy wz\u00f3r tzw przeplotk\u0119. U do\u0142u mog\u0142a, cho\u0107 nie musia\u0142a mie\u0107 ozdobn\u0105 koronk\u0119 i sioteck\u0119 czyli koralikowe wzory oraz naszyte kolorowe lub jasne wst\u0105\u017cki w formie poziomych pask\u00f3w.
\nFartuszki bia\u0142e lub czarne ozdabiane na dole koroneczk\u0105 w pasuj\u0105cym kolorze i cz\u0119sto haftami kwiat\u00f3w w wielu odmianach i kolorach.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Zapaska do odziewu<\/strong>
\nZapaska do odziewu tzw. odziewacka s\u0142u\u017c\u0105ca jako wierzchnie okrycie, ale tak\u017ce jako kapa na \u0142\u00f3\u017cko czy p\u0142achta do noszenia i okrywania dzieci. We\u0142niana, podobna w kroju i wygl\u0105dzie do zapaski do pasa, ale od niej wi\u0119ksza i obszerniejsza. Kolor i wielko\u015b\u0107 pask\u00f3w r\u00f3wnie\u017c charakterystyczny dla danego regionu ziemi piotrkowskiej, tak\u017ce poszczeg\u00f3lnych wsi. Cz\u0119sto jednak wyst\u0119powa\u0142 kolor czerwony z r\u00f3\u017cnym zestawieniem s\u0105siaduj\u0105cych kolor\u00f3w.<\/p>\n

\"\"zdj. archiwum w\u0142asne\u00a0<\/a><\/p>\n

\"\"zdj. Jerzy Misztela\u00a0<\/a><\/p>\n

Czepce tiulowe<\/strong>
\nWybitnie charakterystycznym elementem stroju piotrkowskiego by\u0142y, niewyst\u0119puj\u0105ce ju\u017c w\u0142a\u015bciwie nigdzie, czepce tiulowe. Noszony prze m\u0119\u017catki, bogato haftowany o d\u0142ugich tzw banda\u017cach, kt\u00f3re wi\u0105zane by\u0142y pod brod\u0105 w du\u017c\u0105 kokard\u0119. Mistrzyniami w tworzeniu i haftowaniu czepc\u00f3w by\u0142y hafciarki z Wolborza i Milejowa.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Autor Anna Skolimowska\u00a0<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Str\u00f3j piotrkowski Zanim zaczniemy m\u00f3wi\u0107 o stroju piotrkowskim, musimy ustali\u0107, o jakim terenie m\u00f3wimy. Kiedy opisywane s\u0105 jakie\u015b<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":875,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[15],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/okopilicy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/859"}],"collection":[{"href":"https:\/\/okopilicy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/okopilicy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/okopilicy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/okopilicy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=859"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/okopilicy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/859\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":884,"href":"https:\/\/okopilicy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/859\/revisions\/884"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/okopilicy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/875"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/okopilicy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=859"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/okopilicy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=859"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/okopilicy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=859"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}