![\"\"](\"https:\/\/okopilicy.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/393834361_874977317065259_6144391166770963241_n.jpg\")
<\/a>Przede mn\u0105 bardzo trudne zadanie jak po 80 latach znale\u017a\u0107 naocznych \u015bwiadk\u00f3w – czy to mo\u017cliwe ?<\/p>\n
„Kropla dr\u0105\u017cy ska\u0142\u0119” i moje dzia\u0142ania na FB przynios\u0142y efekt – Napisa\u0142 do mnie jeden z grupowicz\u00f3w, \u017ce zna kogo\u015b, ko mo\u017ce co\u015b wiedzie\u0107 na ten temat.<\/p>\n
Pojecha\u0142em do niego wraz z \u017con\u0105 Urszul\u0105 jeszcze tego samego dnia . M\u0119\u017cczyzna opowiedzia\u0142\u00a0 nam, \u017ce jego\u00a0 ojciec by\u0142 \u015bwiadkiem, mordu jakiego dokonali Niemcy 6 marca 1944 roku na rodzinie Cygan\u00f3w i grobie przy le\u015bnej drodze. Obieca\u0142 mi te\u017c pokaza\u0107 te miejsca o kt\u00f3rych wspomnia\u0142em wcze\u015bniej, ale ze wzgl\u0119du na pogod\u0119 um\u00f3wili\u015bmy si\u0119 na bardziej pogodny dzie\u0144 .<\/p>\n
Dwa dni p\u00f3\u017aniej wypogodzi\u0142o si\u0119 i postanowili\u015bmy z \u017con\u0105 pojecha\u0107 na wycieczk\u0119.\u00a0 Jad\u0105c drog\u0105 od Zby\u0142owic, zje\u017cd\u017camy z asfaltu i jedziemy dalej le\u015bn\u0105 drog\u0105\u00a0 .\u00a0 Na przeciwko tabliczki z napisem Ob\u00f3z partyzancki spotykamy starszego pana jad\u0105cego na rowerze . Dzie\u0144 dobry zagaduj\u0119 , ci\u0119\u017cko pod g\u00f3rk\u0119 . A Ci\u0119\u017cko bo i lata nie lekkie , odpowiada m\u00f3j rozm\u00f3wca i si\u0119 zatrzymuje.\u00a0 To\u00a0 pewnie du\u017co Pan\u00a0 wie o tym co tu si\u0119 dzia\u0142o. Patrzy na mnie bez zaufania w oczach. Ano widzia\u0142o si\u0119 to czy tamto i chce odje\u017cd\u017ca\u0107. Chwileczk\u0119, mo\u017ce Pan poczeka\u0107 , przedwczoraj rozmawia\u0142em\u00a0 o grobie i zamordowaniu cygan\u00f3w tu nieopodal.<\/p>\n
A Pan kto jest i patrzy na mnie podejrzliwie.\u00a0 Przedstawiam si\u0119 i opowiadam o mojej rodzinie wujkach, ciotkach i rodzicach. Jego wzrok \u0142agodnieje i pyta czy wujek J\u00f3zek jeszcze \u017cyje. Odpowiadam, \u017ce niedawno umar\u0142, a gdzie mieszka\u0142 pyta m\u00f3j rozm\u00f3wca. Odpowiadam mu wyczerpuj\u0105co i dodaj\u0119, \u017ce opisuj\u0119 r\u00f3\u017cne historie\u00a0 na stronie Oko Pilicy.<\/p>\n
O s\u0142ysza\u0142em o\u00a0 tym m\u00f3wi starszy Pan ,\u00a0 s\u0105siadka mi co\u015b czyta\u0142a, \u017ce Misztela i\u00a0 Oko Pilicy remontuje teraz kapliczk\u0119 na Fandulance.\u00a0 \u00a0 Zgadza si\u0119\u00a0 remontujemy j\u0105 ze znajomymi, odpowiadam .<\/p>\n
Lody p\u0119k\u0142y, wida\u0107 zadawala go moja odpowied\u017a,\u00a0 bo starszy Pan schodzi z roweru i go obraca, pojad\u0119 z wami i poka\u017c\u0119 wam wszystko i opowiem . Tutaj ju\u017c byli tacy co dopytywali a potem g\u0142upoty pisali, \u017ce cyganie kradli i dlatego ich wydano. To bzdura, owszem chodzi\u0142a cyganka po pro\u015bbie za chlebem czy ziemniakami, ale gdyby krad\u0142a to dawno by ich ludzie st\u0105d wygonili, tu wszyscy mieli\u015bmy straszn\u0105 bied\u0119 .\u00a0 Kupowali\u00a0 jedzenie jak cyganowi uda\u0142o si\u0119 zarobi\u0107 par\u0119 z\u0142otych, ale co robi\u0142, tego nie wiem , bo tego mi ojciec nie m\u00f3wi\u0142 .<\/p>\n Przeje\u017cd\u017camy kilkaset metr\u00f3w i nasz przewodnik si\u0119 zatrzymuje – to tutaj si\u0119 odby\u0142o. Nie by\u0142o tu lasu , Niemcy go kazali wyci\u0105\u0107 i wywie\u017ali . M\u00f3j ojciec pracowa\u0142 jako pilarz i dlatego by\u0142 w tym czasie nieopodal, przy kolejnym wyr\u0119bie.<\/p>\n Czy\u00a0 mo\u017ce Pan dok\u0142adnie pokaza\u0107 gdzie to by\u0142o . Tak m\u00f3wi\u00a0 i wskazuje nam\u00a0 miejsce.\u00a0 Niemcy robili ob\u0142aw\u0119 na partyzant\u00f3w, ale ich tu nie zastali i strasznie si\u0119 w\u015bciekli . Tutaj za wa\u0142em nad strug\u0105, ob\u00f3z mieli cyganie i w\u0142a\u015bnie na nich skupili swoj\u0105 z\u0142o\u015b\u0107 . Przyprowadzili ich w to miejsce i\u00a0 sp\u0119dzili ch\u0142op\u00f3w co robili przy wycince. W\u015br\u00f3d nich by\u0142 i m\u00f3j ojciec. Ustawili ich w\u0142a\u015bnie w tym miejscu i zacz\u0119li szykowa\u0107 bro\u0144. M\u0119\u017cczy\u017ani zacz\u0119li prosi\u0107 \u017candarm\u00f3w, aby zostawili cygan\u00f3w\u00a0 , bo nic z\u0142ego nie zrobili. Cyganka z dzieckiem na r\u0119ku prosi\u0142a o lito\u015b\u0107, nic nie pomog\u0142o. Nagle jeden z \u017candarm\u00f3w strzeli\u0142 do niej , upad\u0142a i wypu\u015bci\u0142a dziecko. Byli z nimi\u00a0 te\u017c\u00a0 synowie, jeden z nich\u00a0 nie czekaj\u0105c na wi\u0119cej, zacz\u0105\u0142 ucieka\u0107\u00a0 drog\u0105 do Pilicy. \u017bandarmi\u00a0 zacz\u0119li do niego strzela\u0107, ale na szcz\u0119\u015bcie nie trafili, dobieg\u0142 do wa\u0142u za kt\u00f3rym si\u0119 schowa\u0142. To tak rozsierdzi\u0142o Niemc\u00f3w, \u017ce od razu zastrzelili ojca i brata.\u00a0 Obok martwej matki le\u017ca\u0142a jej kilkumiesi\u0119czna c\u00f3reczka. Ch\u0142opy prosili, b\u0142agali, \u017ce j\u0105 wykupi\u0105, aby tylko j\u0105 nie zabijali. Nic nie pomog\u0142o, jeden z nich strzeli\u0142 w dziecko ,\u00a0 potem drugi, ale dziewczynka jeszcze \u017cy\u0142a i si\u0119 rusza\u0142a. Pad\u0142 trzeci strza\u0142, ale \u017cycie nie chcia\u0142o z niej wyj\u015b\u0107 – oblana krwi\u0105, dalej si\u0119 rusza\u0142a. Dopiero czwarty strza\u0142 do tej male\u0144kiej istoty j\u0105 unieruchomi\u0142 .<\/p>\n Straszny to by\u0142 widok stoj\u0105cy z broni\u0105 gotow\u0105 do strza\u0142u Niemieccy \u017candarmi, naprzeciwko nich drwale\u00a0 z tak\u0105 nienawi\u015bci\u0105 w oczach do tych morderc\u00f3w, \u017ce gdyby wcze\u015bniej, nie kazali im zostawi\u0107 siekier w lesie to pewnie rzucili by si\u0119 na nich. Pomi\u0119dzy grup\u0105 kat\u00f3w i bezbronnych m\u0119\u017cczyzn le\u017ca\u0142a we krwi zamordowana\u00a0 rodzina. Raus – raboti, raboti krzykn\u0105\u0142 jeden z nich.<\/p>\n Opowie\u015b\u0107 naszego przewodnika, by\u0142a tak realistyczna, \u017ce po sko\u0144czeniu\u00a0 zapad\u0142a d\u0142u\u017csza cisza . Obcieram \u0142zy i prze\u0142ykam \u015blin\u0119 .<\/p>\n Nasz rozm\u00f3wca daje nam chwil\u0119 a potem wskazuje miejsce kilkadziesi\u0105t metr\u00f3w dalej . Tam s\u0105 pochowani m\u00f3wi. Wiem odpowiadam cicho. Na grobie zesz\u0142oroczne znicze i wi\u0105zanki, odnowiony napis . Dobrze, \u017ce maj\u0105 to miejsce, gdzie mog\u0105 przyjecha\u0107 i po swojemu \u015bwi\u0119towa\u0107 , ze swoimi przodkami.<\/p>\n A gdzie by\u0142 ich ob\u00f3z pytam. Jak Pan chce to zaprowadz\u0119 odpowiada . \u017bona zostaje przy rowerach a my idziemy w las . Po drodze okopy – wie Pan tu nie by\u0142o lasu jak dzisiaj . Za chwil\u0119 dochodzimy do wa\u0142u . Tu kiedy\u015b na strudze by\u0142 m\u0142yn m\u00f3wi i dlatego s\u0105\u00a0 te wa\u0142y. Troch\u0119 dalej\u00a0 cyganie je rozkopali\u00a0 w jednym miejscu, aby dojecha\u0107 nad strug\u0119. Tam rozbili si\u0119 obozem. Idziemy w to miejsce, rzeczywi\u015bcie da\u0142o by si\u0119 przejecha\u0107 . Tam dalej jest jeszcze m\u0142ynarzowa \u0142\u0105ka m\u00f3wi , ale ju\u017c tam nie p\u00f3jdziemy. Tutaj par\u0119 dni przed ich zabiciem , spotka\u0142 ojciec cygank\u0119 jak my\u0142a niemowl\u0119 w strudze. Zapyta\u0142 czy si\u0119 nie przezi\u0119bi, nie ma obawy i si\u0119 u\u015bmiechn\u0119\u0142a, tylko j\u0105 troszk\u0119 omywam , aby si\u0119 hartowa\u0142a odpowiedzia\u0142a.<\/p>\n Wracamy przez las , podziwiam kondycj\u0119 mojego rozm\u00f3wcy, kt\u00f3ry wiekowo m\u00f3g\u0142by by\u0107 moim ojcem.<\/p>\n Dochodzimy do miejsca, gdzie zostawili\u015bmy moj\u0105 \u017con\u0119 i rowery. Wychodzimy z lasu i za\u00a0 chwil\u0119 jedziemy drog\u0105 w kierunku Zby\u0142owic. Rozstajemy si\u0119 z naszym rozm\u00f3wc\u0105 na krzy\u017c\u00f3wce dr\u00f3g.<\/p>\n Do widzenia m\u00f3wi\u0119, przyjad\u0119 jeszcze do Pana . A przyjed\u017a Pan m\u00f3wi i si\u0119 u\u015bmiecha.<\/p>\n Ca\u0142\u0105 noc \u015bni\u0105 mi si\u0119 okoliczne lasy i to co si\u0119 w nich dzia\u0142o. W ko\u0144cu si\u0119 budz\u0119 wcze\u015bniej ni\u017c zawsze i postanawiam, \u017ce pojad\u0119 do naszego wczorajszego rozm\u00f3wcy. Znam tylko imi\u0119 i nazwisko, ale to nie szkodzi. Tu mnie znaj\u0105 ju\u017c prawie wszyscy – wystarczy, \u017ce zapytam si\u0119 pierwszej napotkanej osoby we wsi. Wsiadam na rower i jad\u0119 przez Majkowice, gdzie pog\u0142\u0119biaj\u0105 staw a potem dalej i podje\u017cd\u017cam\u00a0 pod dom mojego wczorajszego rozm\u00f3wcy. Siadamy przy stoliku , wyci\u0105gam kartk\u0119, aby spisa\u0107 odpowiedzi na pytania jakie b\u0119d\u0119 zadawa\u0142.<\/p>\n Ale nie poda Pan mojego nazwiska, ani gdzie mieszkam, bo wie Pan przychodz\u0105 p\u00f3\u017aniej jacy\u015b obcy ludzie wypytuj\u0105 a potem dowiaduj\u0119 si\u0119, \u017ce przekr\u0119caj\u0105 i pisz\u0105 to zupe\u0142nie inaczej ni\u017c opowiada\u0142em, powtarza to co wczoraj.\u00a0 Obiecuj\u0119,\u00a0 \u017ce zostawi\u0119 to dla siebie i najbli\u017cszych znajomych, kt\u00f3rzy a\u017c do jego \u015bmierci tego nie ujawni\u0105 . Doskonale rozumiem co ma na my\u015bli i dlaczego nie chce tego opowiada\u0107 obcym ludziom.<\/p>\n Oto jak przebiega\u0142a nasza druga rozmowa, przedstawi\u0119 j\u0105 w\u00a0 formie pytanie i odpowied\u017a.<\/p>\n Co to by\u0142a za ob\u0142awa tego 6 marca 1944r ?<\/p>\n Ob\u0142awa by\u0142a na partyzant\u00f3w, kt\u00f3rzy kr\u0119cili si\u0119 tu po okolicy. Jaki\u015b konfident doni\u00f3s\u0142, \u017ce b\u0119d\u0105 Pod Figurami. Ten sam konfident zaprowadzi\u0142 ich w to miejsce, ale nikogo nie zastali, bo o ob\u0142awie powiadomi\u0142 ich gajowy, podobnie jak i rodzin\u0119 cygan\u00f3w.<\/p>\n Czy ju\u017c by\u0142y ziemianki na Figurach ?<\/p>\n Nie wtedy jeszcze nie by\u0142y.<\/p>\n Dlaczego zatem cyganie si\u0119 nie ukryli ?<\/p>\n Cyganka nie chcia\u0142a, powiedzia\u0142a m\u0119\u017cowi, \u017ce przecie\u017c nie s\u0105 partyzantami i nic z\u0142ego nie robi\u0105 .<\/p>\n Sk\u0105d byli \u017candarmi ?<\/p>\n \u017bandarmi stacjonowali w szkole w R\u0119cznie, ale mo\u017ce i jacy\u015b jeszcze, bo by\u0142o ich du\u017co , sk\u0105d przybyli na ob\u0142aw\u0119 to nie wiem .<\/p>\n Po morderstwie Niemc\u00f3w na cyganach , kto ich pochowa\u0142 ?<\/p>\n Niemcy kazali ich zakopa\u0107, nie m\u00f3wili kto ma to zrobi\u0107. Wezwali\u015bmy grabka ( grabarza )\u00a0 z Bakowej G\u00f3ry , nazywa\u0142 si\u0119 Bitasik. Ten wykopa\u0142 gr\u00f3b, wzi\u0105\u0142 dwie pierzyny z wozu cygan\u00f3w , na jednej po\u0142o\u017cy\u0142\u00a0 ich obydwoje a pomi\u0119dzy nimi dzieci . Przykry\u0142 ich drug\u0105 pierzyn\u0105 i zakopa\u0142. Ksi\u0105dz odm\u00f3wi\u0142 nad nimi modlitw\u0119 pogrzebow\u0105 i po\u015bwi\u0119ci\u0142 . P\u00f3\u017aniej w tym miejscu posadzono brz\u00f3zki i ogrodzono p\u0142otkiem.<\/p>\n Czy by\u0142 kto\u015b jeszcze na tym pogrzebie ?<\/p>\n Tego nie wiem, mo\u017ce i byli, ale ja by\u0142em za ma\u0142y , aby mnie tam bra\u0107 . To wszystko co wiem opowiada\u0142 mi ojciec\u00a0 dopiero p\u00f3\u017aniej. Pokazywa\u0142 te\u017c miejsca, gdzie to by\u0142o i jak to przebiega\u0142o.<\/p>\n A co si\u0119 sta\u0142o z ko\u0144mi i wozem ?<\/p>\n Tego te\u017c nie wiem, mo\u017ce ten cygan co uciek\u0142 go wzi\u0105\u0142 a mo\u017ce \u017candarmi zabrali . Nie wiem, ale we wsiach pobliskich nigdzie si\u0119, ani w\u00f3z i ko\u0144 nie pojawi\u0142.<\/p>\n Sk\u0105d wzi\u0105\u0142 si\u0119 ten obecny nagrobek ?<\/p>\n Po wojnie przyjecha\u0142 tu ich syn, odkopa\u0142 gr\u00f3b i odnalaz\u0142 schowane w pierzynie z\u0142oto. Zam\u00f3wi\u0142 wtedy u kamieniarza w Przedborzu ten krzy\u017c z t\u0105 cierniow\u0105 g\u0142ow\u0105 Chrystusa w koronie i kaza\u0142 wyry\u0107 ten napis co jest na\u00a0 nim . Wykona\u0142 go Zak\u0142ad Kamieniarski Paruzela w Przedborzu . A jak Stanis\u0142aw Strzelczyk ze Zby\u0142owic zmienia\u0142 pomnik rodzinny w B\u0105kowej G\u00f3rze, to ten stary przeni\u00f3s\u0142 w to miejsce. Zosta\u0142o ono\u00a0 ponownie ogrodzone i takie jest do dzisiaj.<\/p>\n Serdecznie dzi\u0119kuj\u0119 mojemu rozm\u00f3wcy i wiem, \u017ce jeszcze do niego wr\u00f3c\u0119 .<\/p>\n<\/a><\/a><\/a>